‘मनरेगा’ मध्ये आता डिजिटल क्रांती: मजुरांची हजेरी आता ‘फेस रीडिंग’ने | NREGA Face Authentication App Download

NREGA Face Authentication App Download

NREGA Face Authentication App Download: The central government has mandated a ‘Face Authentication’ system for workers under the MGNREGA (Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Act) to ensure transparency and eliminate “ghost” or bogus attendance. By using the NMMS (National Mobile Monitoring System) mobile app, workers must now have their faces scanned and matched with their Aadhaar data directly at the worksite. While the system aims for ‘zero leakage’ of funds, it faces significant practical challenges in remote areas like Melghat, where poor internet connectivity makes real-time attendance difficult. Despite these technical hurdles and the need for specialized training for village employment sevaks, the initiative is being rolled out across districts like Amravati—where over 56,000 workers are currently employed—to ensure that wages reach only those physically present at the labor sites.

ग्रामीण भागातील अर्थव्यवस्थेचा कणा समजल्या जाणाऱ्या ‘महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजने’त (मनरेगा) आता तंत्रज्ञानाचा मोठा बदल पाहायला मिळत आहे. केंद्र सरकारने या योजनेत होणारी अफरातफर आणि बोगस हजेरी रोखण्यासाठी एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले असून, आता मजुरांची उपस्थिती ‘फेस ऑथेंटिकेशन’ म्हणजेच चेहेरा ओळखून नोंदवली जाणार आहे. अमरावती जिल्ह्यासह संपूर्ण राज्यात या प्रक्रियेची अंमलबजावणी सुरू झाली असून, यामुळे मजुरी वाटपातील पारदर्शकता वाढण्याची चिन्हे आहेत.

१. काय आहे ही नवीन प्रणाली?
यापूर्वी मनरेगाच्या कामावर मजुरांची हजेरी मस्ट रोलवर किंवा साध्या मोबाईल ॲपद्वारे घेतली जात असे. मात्र, यामध्ये अनेकदा मजूर कामावर नसतानाही त्यांची हजेरी दाखवली जाण्याचे प्रकार घडायचे. याला ‘बोगस हजेरी’ असे म्हटले जाते. हे रोखण्यासाठी केंद्र सरकारने ‘एनएमएमएस’ (NMMS – National Mobile Monitoring System) या मोबाईल ॲपमध्ये बदल केले आहेत.

आता या ॲपद्वारे मजुरांचा प्रत्यक्ष कामाच्या ठिकाणी उभे असतानाचा फोटो काढावा लागतो. हे तंत्रज्ञान मजुराच्या चेहऱ्याचे स्कॅनिंग करते आणि प्रणालीमध्ये असलेल्या आधार डेटाशी त्याची पडताळणी करते. जोपर्यंत मजुराचा चेहरा सिस्टीम ओळखत नाही, तोपर्यंत त्याची हजेरी पूर्ण मानली जात नाही.

२. ‘झिरो लीकेज’ हे मुख्य उद्दिष्ट
अमरावतीचे उपजिल्हाधिकारी ज्ञानेश घ्यार यांनी स्पष्ट केल्यानुसार, या प्रणालीचे मुख्य उद्दिष्ट ‘झिरो लीकेज’ हे आहे. सरकारी निधीचा गैरवापर टाळून तो थेट गरजू मजुरांच्या हातात पडावा, यासाठी ही धडपड आहे. अनेक ठिकाणी कागदावर मजूर दाखवून पैसे लाटले जायचे, परंतु नवीन प्रणालीमुळे आता प्रत्यक्ष कामावर हजर असलेल्या मजुरांचीच नोंद होणार आहे. यामुळे ‘बोगस’ नावाने मजुरी उचलणाऱ्या यंत्रणेला मोठा चाप बसणार आहे.

३. दुर्गम भागातील आव्हाने: मेळघाटचे उदाहरण

तंत्रज्ञान जितके प्रगत असते, तितकीच त्याची अंमलबजावणी करताना आव्हानेही येतात. विशेषतः अमरावती जिल्ह्यातील मेळघाट सारख्या दुर्गम भागात या प्रणालीसमोर ‘नेटवर्क’ची मोठी समस्या उभी ठाकली आहे.

कनेक्टिव्हिटीचा अभाव: मेळघाटातील चिखलदरा आणि धारणी हे तालुके डोंगराळ भागात आहेत. येथे अनेक कामाच्या ठिकाणी मोबाईल रेंज नसते. अशा वेळी ‘रियल टाईम’ हजेरी कशी नोंदवावी, असा प्रश्न ग्राम रोजगार सेवकांसमोर आहे.

पर्यायी व्यवस्था: सध्या ज्या ठिकाणी रेंज नाही, अशा ठिकाणी ‘ऑफलाईन’ पद्धतीने डेटा संकलित करून नंतर रेंजमध्ये आल्यावर तो अपलोड करण्याची सुविधा काही प्रमाणात दिली जात असली, तरी तांत्रिक अडचणींमुळे मजुरांची हजेरी वेळेत नोंदवण्यात अडथळे येत आहेत.

४. अमरावती जिल्ह्यातील सद्यस्थिती
सध्याच्या आकडेवारीनुसार, अमरावती जिल्ह्यात एकूण ५६,८६५ मजूर मनरेगाच्या कामांवर कार्यरत आहेत. यामध्ये सर्वाधिक मजूर मेळघाटात आहेत:

• चिखलदरा: २१,७२८ मजूर (सर्वाधिक)
• धारणी: ९,९०५ मजूर
• मोर्शी: ५,०१३ मजूर
• धामणगाव रेल्वे: २०४ मजूर (सर्वात कमी)

जिल्ह्यातील मजुरांची ही मोठी संख्या पाहता, प्रत्येकाचे फेस रीडिंग करणे हे ग्राम रोजगार सेवकांसाठी मोठे आव्हान आहे. यासाठी जिल्हा परिषद आणि पंचायत समिती स्तरावरून सर्व रोजगार सेवकांना विशेष प्रशिक्षणही देण्यात आले आहे.

५. अंमलबजावणीतील तांत्रिक बाबी
फेस रीडिंग प्रणालीमध्ये केवळ फोटो काढून चालत नाही, तर त्यामध्ये ‘लाईव्हनेस डिटेक्शन’ असते. म्हणजेच फोटो काढताना मजुराच्या डोळ्यांची उघडझाप किंवा हालचाल टिपली जाते, जेणेकरून कोणाचेही फोटो दाखवून हजेरी लावता येऊ नये. ही प्रक्रिया पूर्णतः सुरक्षित असून ती थेट केंद्र सरकारच्या सर्व्हरशी जोडलेली आहे.

६. मजुरांच्या प्रतिक्रिया आणि परिणाम
सुरुवातीच्या काळात मजुरांमध्ये या नवीन पद्धतीबद्दल थोडी भीती आणि कुतूहल होते. मात्र, यामुळे आपली हजेरी पक्की होते आणि मजुरी मिळण्यात अडचण येत नाही, हे समजल्यावर मजूरही याला सहकार्य करत आहेत. दुसरीकडे, जे कंत्राटदार किंवा मध्यस्थ बोगस मजूर दाखवून नफा मिळवत होते, त्यांचे धाबे दणाणले आहेत.

७. निष्कर्ष
‘डिजिटल इंडिया’च्या दिशेने पडलेले हे एक महत्त्वाचे पाऊल आहे. मनरेगा ही जगातील सर्वात मोठ्या रोजगार योजनांपैकी एक आहे. यामध्ये तंत्रज्ञानाचा वापर केल्यामुळे भ्रष्टाचाराला आळा बसेल आणि खऱ्या लाभार्थ्यांना त्यांचा हक्क मिळेल. मेळघाटसारख्या दुर्गम भागातील इंटरनेटच्या समस्या जर सरकारने सोडवल्या, तर ही ‘फेस रीडिंग’ प्रणाली मनरेगाच्या इतिहासात मैलाचा दगड ठरेल.

MGNREGA Face Authentication App Download

NMMS फेस ऑथेंटिकेशन आधारित उपस्थिती: वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

प्र. १. NMMS फेस ऑथ (Face Auth) ॲप म्हणजे काय?

उत्तर: हे एक मोबाईल ॲप्लिकेशन आहे ज्याचा वापर मनरेगा (MGNREGA) कामाच्या ठिकाणी मजुरांची उपस्थिती ‘चेहरा ओळखून’ (Facial Recognition) नोंदवण्यासाठी केला जातो.

प्र. २. NMMS फेस ऑथ ॲपचा वापर कोण करते?
उत्तर: या ॲपचा वापर मेट (Mate), ग्राम रोजगार सेवक (GRS) किंवा पंचायत सचिव (वैयक्तिक कामांसाठी) करतात.

प्र. ३. मस्टर रोलमध्ये मजुराच्या नावाखाली ‘कॅप्चर अटेंडन्स’ (Capture Attendance) पर्याय दिसत नसेल तर काय करावे?
उत्तर: प्रथम मजुराचे ई-केवायसी (eKYC) पूर्ण झाले असल्याची आणि मास्टर डेटा डाउनलोड केल्याची खात्री करा. तिथे हिरवी खूण (Green Tick) दिसणे आवश्यक आहे; नसल्यास ई-केवायसी पुन्हा करा.

प्र. ४. कामाच्या ठिकाणी मोबाईल नेटवर्क नसेल तर काय करावे?
उत्तर: उपस्थिती ऑफलाइन मोडमध्ये नोंदवली जाऊ शकते आणि नंतर नेटवर्क उपलब्ध झाल्यावर ती अपलोड करता येते.

प्र. ५. माझी उपस्थिती घेतली गेली आहे, पण ती सिस्टममध्ये दिसत नाही. मी काय करावे?
उत्तर: मेटला मनरेगा पोर्टलवरील ‘व्ह्यू डेली अटेंडन्स’ (View Daily Attendance) रिपोर्ट तपासण्यास सांगा.

प्र. ६. जर ‘कॅप्चर वर्कर फोटो अगेन’ (Capture worker photo again) असा संदेश आला तर काय करावे?
उत्तर: प्रकाशाची व्यवस्था (Lighting) तपासा, मजुराची उभे राहण्याची स्थिती व्यवस्थित करा आणि पुन्हा फोटो काढा.

प्र. ७. फोटो घेताना मजूर मास्क, चष्मा किंवा घुंगट/ओढणी वापरू शकतात का?
उत्तर: नाही. चेहरा पूर्णपणे आणि स्पष्टपणे दिसणे आवश्यक आहे.

प्र. ८. उपस्थिती नोंदवताना मोबाईल कोणत्या मोडमध्ये असावा?
उत्तर: उपस्थिती नेहमी ‘पोर्ट्रेट’ (Portrait – उभा मोबाईल) मोडमध्येच घ्यावी.

प्र. ९. एसओपी (SoP) चे पालन न केल्यास उपस्थितीवर परिणाम होऊ शकतो का?
उत्तर: होय. अस्पष्ट किंवा चुकीचे फोटो सिस्टमद्वारे स्वीकारले जाणार नाहीत.

प्र. १०. मजुराला डोळ्यांची उघडझाप (Blink) करण्यास कधी सांगावे?
उत्तर: जेव्हा चेहऱ्याभोवती असलेला गोलाकार भाग हिरवा (Green) होईल, तेव्हा डोळ्यांची उघडझाप करण्यास सांगावे.

प्र. ११. या ॲपसाठी उपकरणाची (Device) विशिष्टता काय असावी?
उत्तर: मोबाईलमध्ये अँड्रॉइड व्हर्जन ७ किंवा त्यावरील आवृत्ती आणि किमान २ जीबी (2GB) मोकळी स्टोअरेज जागा असणे आवश्यक आहे.

प्र. १२. ‘सर्व्हर एरर’ (Server Error) दिसत असल्यास काय करावे?
उत्तर: सर्व्हर एरर आल्यास काही वेळाने पुन्हा प्रयत्न करा. तोच एरर वारंवार येत असल्यास, संबंधित व्हॉट्सॲप ग्रुपद्वारे एनआयसी (NIC) ला कळवा.

प्र. १३. ‘K-100’ एरर म्हणजे काय?
उत्तर: वापरकर्त्याला त्यांच्या आधार कार्डवरील फोटो अपडेट करण्याची आवश्यकता आहे. जेव्हा मजुराचा थेट फोटो (Live Photo) आधार कार्डवरील फोटोशी जुळत नाही, तेव्हा हा एरर येतो.

प्र. १४. ‘फेस-मिसमॅच’ (Face-Mismatch) एरर आल्यास काय करावे?
उत्तर: कृपया वेगळ्या कोनातून (Angle) किंवा वेगळ्या स्थितीत उभे राहून फोटो काढण्याचा प्रयत्न करा.

प्र. १५. मास्टर डेटा डाउनलोड होण्यासाठी खूप वेळ लागत असल्यास काय करावे?
उत्तर: मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, एका मेटकडे जास्तीत जास्त ४० मजूर नियुक्त केले जाऊ शकतात. डेटा जलद डाउनलोड होण्यासाठी एसओपी (SoP) मध्ये दिलेल्या सूचनांचे काटेकोरपणे पालन करावे.