तृतीयपंथीयांच्या स्वयंरोजगारासाठी बीज भांडवल योजना,२५ हजार ते २ लाखांपर्यंत आर्थिक साहाय्य | Transgender Bij Bhandwal Yojana

Application Process For Bij Bhandval Yojana 2026

Transgender Bij Bhandwal Yojana: तृतीयपंथीयांच्या शिक्षण, रोजगार आणि आर्थिक सक्षमीकरणासाठी केंद्र व राज्य सरकार विविध कल्याणकारी योजना राबवत आहे. अनेक तृतीयपंथी विद्यार्थी आणि नागरिकांना या योजनांची माहिती नसल्यामुळे त्यांना शासनाच्या सुविधांचा लाभ घेता येत नाही. ही बाब लक्षात घेऊन समाज कल्याण आयुक्त दिपा मुधोळ मुंडे यांनी पात्र तृतीयपंथीयांनी शिष्यवृत्ती आणि स्वयंरोजगारासाठीच्या बीज भांडवल योजनेचा लाभ घ्यावा, असे आवाहन केले आहे. या योजनांमुळे तृतीयपंथी विद्यार्थ्यांना शिक्षणासाठी आर्थिक मदत मिळणार असून व्यवसाय सुरू करू इच्छिणाऱ्या व्यक्तींना शासनाच्या अनुदानासह कर्जाची सुविधाही उपलब्ध होणार आहे.

तृतीयपंथी विद्यार्थ्यांसाठी शिष्यवृत्ती योजना- भारत सरकारच्या सामाजिक न्याय आणि अधिकारिता मंत्रालयामार्फत तृतीयपंथीयांच्या कल्याणासाठी SMILE (Support for Marginalized Individuals for Livelihood and Enterprise) ही योजना राबविण्यात येत आहे. या योजनेअंतर्गत तृतीयपंथी विद्यार्थ्यांना शिक्षणासाठी शिष्यवृत्ती दिली जाते. ही योजना केंद्र सरकारच्या राष्ट्रीय ट्रान्सजेंडर पोर्टलद्वारे ऑनलाइन पद्धतीने राबविली जाते. त्यामुळे विद्यार्थ्यांना घरबसल्या अर्ज करण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.

कोणत्या विद्यार्थ्यांना मिळणार शिष्यवृत्ती?

या योजनेचा लाभ शासनमान्य किंवा खासगी शाळा, महाविद्यालये आणि विद्यापीठांमध्ये शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना मिळणार आहे. इयत्ता 9 वीपासून ते पदव्युत्तर पदवीपर्यंत शिक्षण घेणारे तृतीयपंथी विद्यार्थी या योजनेसाठी अर्ज करू शकतात. यामुळे माध्यमिक शिक्षणापासून उच्च शिक्षणापर्यंत विद्यार्थ्यांना आर्थिक आधार मिळणार आहे.

पात्रता काय आहे?

शिष्यवृत्ती मिळविण्यासाठी काही अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे.

– अर्जदार भारताचा नागरिक असावा.
-अर्जदाराकडे सामाजिक न्याय व अधिकारिता मंत्रालयाकडून जारी करण्यात आलेले तृतीयपंथी ओळख प्रमाणपत्र असणे आवश्यक आहे.
-विद्यार्थ्याने राष्ट्रीय ट्रान्सजेंडर पोर्टलवर नोंदणी करून ऑनलाइन अर्ज करणे बंधनकारक आहे.
-विद्यार्थ्याचे आधारशी संलग्न बँक खाते असावे.

शिष्यवृत्ती किती मिळणार?

या योजनेंतर्गत मॅट्रिकपूर्व आणि मॅट्रिकोत्तर शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांना दरवर्षी 13,500 रुपयांची शिष्यवृत्ती दिली जाते. ही रक्कम विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक खर्चासाठी उपयोगी ठरणार असून पुस्तकांची खरेदी, फी, अभ्यास साहित्य आणि इतर शैक्षणिक गरजा पूर्ण करण्यासाठी मदत होईल.

निवड कशी होणार?

शिष्यवृत्तींची संख्या मर्यादित असल्यामुळे सर्व अर्जदारांना लाभ मिळेलच असे नाही.

लाभार्थ्यांची निवड मागील शैक्षणिक वर्षातील गुणांच्या आधारे केली जाणार आहे. त्यामुळे विद्यार्थ्यांनी चांगले शैक्षणिक गुण मिळविणे महत्त्वाचे आहे.

तसेच, जो विद्यार्थी आधीच केंद्र किंवा राज्य सरकारच्या इतर शिष्यवृत्ती योजनेचा लाभ घेत असेल, त्याला या योजनेचा लाभ मिळणार नाही.

स्वयंरोजगारासाठी बीज भांडवल योजना

तृतीयपंथीयांना स्वतःचा व्यवसाय सुरू करता यावा आणि आर्थिकदृष्ट्या सक्षम बनता यावे यासाठी महाराष्ट्र शासनाने बीज भांडवल योजना सुरू केली आहे.

या योजनेचा उद्देश तृतीयपंथीयांना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देणे आणि त्यांचा आर्थिक, सामाजिक, शैक्षणिक तसेच सांस्कृतिक विकास साधणे हा आहे.

या योजनेंतर्गत लघुउद्योग, सेवा व्यवसाय तसेच इतर विविध व्यवसाय सुरू करण्यासाठी आर्थिक मदत दिली जाते.

कोणकोणते व्यवसाय करता येतील?

• या योजनेंतर्गत अप्रशिक्षित तृतीयपंथीयांसाठी 21 प्रकारच्या लघु व्यवसायांना प्रोत्साहन दिले जाते.
• याशिवाय, प्रशिक्षण घेतलेल्या व्यक्तींना आणखी 12 प्रकारचे व्यवसाय सुरू करण्यासाठी मदत मिळते.
• जर अर्जदाराकडे व्यवसायाचे प्रशिक्षण नसेल, तर शासनामार्फत त्यांना आवश्यक प्रशिक्षण देऊन व्यवसाय सुरू करण्यासाठी लागणारी साधने आणि आर्थिक सहाय्य उपलब्ध करून दिले जाते.

बीज भांडवल योजनेसाठी पात्रता

या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी खालील अटी लागू आहेत.

1. अर्जदार महाराष्ट्र राज्याचा किमान 10 वर्षांचा रहिवासी असावा.
2. अर्जदाराकडे केंद्र सरकारकडून जारी केलेले तृतीयपंथी ओळख प्रमाणपत्र असावे.
3. अर्जदाराचे वय 18 ते 50 वर्षांच्या दरम्यान असावे.
4. अर्जदार व्यवसाय करण्यास सक्षम असावा.

किती कर्ज मिळणार?

व्यवसायाच्या स्वरूपानुसार तीन प्रकारच्या कर्ज योजना उपलब्ध आहेत.

— लघु कर्ज योजना – 25 हजार रुपयांपर्यंत
— मध्यम कर्ज योजना – 50 हजार रुपयांपर्यंत
— दीर्घ कर्ज योजना – 2 लाख रुपयांपर्यंत

अर्जदाराला यापैकी कोणत्याही एका कर्ज योजनेचा लाभ मिळू शकतो.

शासनाचे अनुदान किती?

या योजनेत लाभार्थ्याला संपूर्ण रक्कम स्वतः भरावी लागत नाही.

यामध्ये आर्थिक सहभाग पुढीलप्रमाणे आहे.

— लाभार्थ्याचा हिस्सा – 5 टक्के
— शासन अनुदान – 45 टक्के
— राष्ट्रीयकृत बँकेकडून कर्ज – 50 टक्के

यामुळे कमी गुंतवणुकीत स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्याची संधी तृतीयपंथीयांना मिळते.

अर्जासाठी कोणती कागदपत्रे आवश्यक? List Of Documents For Transgender Bij Bhandwal Yojana

बीज भांडवल योजनेसाठी अर्ज करताना काही आवश्यक कागदपत्रे जोडावी लागतात.

त्यामध्ये व्यवसायासाठीचा परवाना, आवश्यक यंत्रसामग्री किंवा साहित्याची कोटेशन व बिले, व्यवसायाच्या जागेचा 7/12 उतारा किंवा भाडेकरार, स्थानिक स्वराज्य संस्थेचे ना हरकत प्रमाणपत्र तसेच शासनाने मागितलेली इतर आवश्यक कागदपत्रे समाविष्ट आहेत.

अर्ज कुठे करायचा? Where To Apply For Transgender Bij Bhandwal Yojana

• या योजनेसाठी शासनाने निश्चित केलेल्या नमुन्यात अर्ज भरून संबंधित जिल्ह्यातील सहायक आयुक्त, समाज कल्याण कार्यालयात आवश्यक कागदपत्रांसह सादर करावा.
• अधिक माहितीसाठी जिल्हा समाज कल्याण कार्यालयाशी संपर्क साधता येईल.
• नियमित कर्जफेड करणाऱ्यांना विशेष लाभ
• बीज भांडवल योजनेचा आणखी एक मोठा फायदा म्हणजे नियमितपणे कर्जाची परतफेड करणाऱ्या लाभार्थ्यांना व्याजदरावर 3 टक्के सवलत (रिबेट) दिली जाते.
• यामुळे व्यवसाय सुरू केल्यानंतर आर्थिक भार कमी होण्यास मदत होते.
• विद्यार्थ्याने केंद्र शासनाच्या https://transgender.dosje.gov.in  या राष्ट्रीय पोर्टलवर रजिस्ट्रेशन करून, ऑनलाईन अर्ज करणे आवश्यक आहे.

समाज कल्याण विभागाने तृतीयपंथी समाजातील जास्तीत जास्त व्यक्तींनी या योजनांचा लाभ घ्यावा, असे आवाहन केले आहे. शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांनी शिष्यवृत्तीसाठी वेळेत अर्ज करावा, तर व्यवसाय सुरू करण्याची इच्छा असलेल्या व्यक्तींनी बीज भांडवल योजनेचा लाभ घेऊन स्वतःचा रोजगार निर्माण करावा.

या योजनांमुळे तृतीयपंथीयांना आर्थिक स्वावलंबन मिळण्याबरोबरच समाजात सन्मानाने जगण्याची आणि स्वतःची स्वतंत्र ओळख निर्माण करण्याची संधी उपलब्ध होणार आहे. त्यामुळे पात्र लाभार्थ्यांनी आवश्यक कागदपत्रांसह वेळेत अर्ज करून शासनाच्या या महत्त्वाच्या योजनांचा लाभ घ्यावा.

Transgender Bij Bhandwal Yojana Application 2026

Transgender Bij Bhandwal Yojana: The Government of Maharashtra, through its Directorate General of Information and Public Relations (DGIPR), has officially launched the ‘Seed Capital Scheme for Transgender Self-Employment’ to promote social and economic empowerment within the transgender community. Designed to foster financial independence and dignified living, the initiative offers financial assistance ranging from ₹25,000 to ₹2,00,000 across low, medium, and long-term loan categories. The funding model is highly accessible, requiring only a 5% beneficiary contribution, while the state government provides a 45% subsidy and banks cover the remaining 50% loan amount. To encourage financial discipline, timely repayments are incentivized with a 3% interest rebate. Eligible individuals—who must be Maharashtra residents for at least 10 years, aged between 18 and 50, and possess an official Transgender ID card—can leverage this capital to establish independent ventures across more than 25 diverse sectors, including retail, food services, logistics, and technical trades.

समाजातील वंचित आणि उपेक्षित राहिलेल्या तृतीयपंथीय घटकाला आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करणे आणि त्यांना स्वयंरोजगाराच्या मुख्य प्रवाहात आणणे हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे. अनेकदा सामाजिक उपेक्षेमुळे तृतीयपंथीय व्यक्तींना रोजगाराच्या मुख्य संधी मिळत नाहीत. हीच अडचण दूर करून त्यांना स्वतःच्या पायावर उभे राहण्यासाठी आणि स्वावलंबी बनवण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने ही अत्यंत महत्त्वाकांक्षी योजना मंजूर केली आहे. या योजनेच्या माध्यमातून तृतीयपंथीयांना स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्यासाठी २५ हजार रुपयांपासून ते तब्बल २ लाख रुपयांपर्यंतचे आर्थिक साहाय्य उपलब्ध करून दिले जाणार आहे. यामुळे त्यांना समाजात मानाचे स्थान मिळण्यास आणि आर्थिक स्थैर्य लाभण्यास मोठी मदत होईल

महाराष्ट्र शासनाची ही बीज भांडवल योजना तृतीयपंथीय समुदायाला आर्थिक स्थैर्य देणारी आणि मुख्य प्रवाहात आणणारी ठरत आहे. ५% स्वतःचा हिस्सा आणि ४५% शासकीय अनुदानामुळे बँकांकडून ५०% कर्ज मिळणे अत्यंत सुलभ झाले आहे. पात्र आणि गरजू तृतीयपंथीय व्यक्तींनी या सुवर्णसंधीचा लाभ घेऊन स्वतःचे उद्योग उभे करावेत आणि स्वाभिमानी जीवन जगावे, असे आवाहन समाज कल्याण विभागामार्फत करण्यात आले आहे.

योजनेची उद्दिष्टे (Transgender Bij Bhandwal Yojana Objectives of the Scheme)

1. आर्थिक स्वावलंबन: तृतीयपंथीय व्यक्तींना परावलंबित्व सोडून स्वतःच्या हिमतीवर आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करणे.
2. स्वयंरोजगाराला प्रोत्साहन: नवीन व्यवसाय किंवा उद्योग सुरू करण्यासाठी भांडवलाची नड भागवणे.
3. कौशल्य विकासाला चालना: त्यांच्यातील व्यावसायिक कौशल्यांचा वापर करून त्यांना उद्योजक बनवणे.
4. सन्मानाचे जीवन: आर्थिक सुबत्तेद्वारे समाजात प्रतिष्ठा आणि सन्मानाने जगण्याची संधी निर्माण करणे.

निधीची रचना आणि कर्जाचे प्रकार (Loan Categories & Financial Structure)

या योजनेअंतर्गत लाभार्थ्यांच्या गरजेनुसार कर्जाची वर्गवारी तीन वेगवेगळ्या टप्प्यांत करण्यात आली आहे. या प्रत्येक योजनेत निधीची रचना अतिशय सुटसुटीत आणि फायदेशीर ठेवण्यात आली आहे, ज्यामध्ये शासनाचा मोठा वाटा (अनुदान) समाविष्ट आहे.

या योजनेअंतर्गत कोणते व्यवसाय सुरू करता येतील?

या योजनेची व्याप्ती खूप मोठी असून दैनंदिन गरजेच्या आणि सेवा क्षेत्रातील विविध २५ हून अधिक व्यवसायांसाठी हे कर्ज उपलब्ध करून दिले जाणार आहे. यामध्ये प्रामुख्याने खालील व्यवसायांचा समावेश आहे:

• खाद्यपदार्थ आणि दुकाने: चहा व स्नॅक्स सेंटर, फूड स्टॉल, ज्यूस सेंटर, आईस्क्रीम फॅक्टरी, बेकरी, भाजी स्टॉल, पिठाची गिरणी, जनरल स्टोअर्स, आणि मोबाईल शॉपी.
• सेवा आणि तांत्रिक व्यवसाय: ब्युटी पार्लर, सलून, लॉन्ड्री व्यवसाय, झेरॉक्स व लेमिनेशन सेंटर, स्टेशनरी दुकान, आणि कापडी पिशव्या निर्मिती.
• तांत्रिक कौशल्य आधारित सेवा: प्लंबर, इलेक्ट्रिशियन, एसी (AC) दुरुस्ती, मोबाईल व घरगुती उपकरणे दुरुस्ती केंद्र.
• उत्पादन व इतर विक्री: मसाले निर्मिती, बटाटा वेफर्स निर्मिती, बांगडी दुकान, चिकन व मासे विक्री केंद्र.
• वाहतूक क्षेत्र: मिनी मालवाहतूक टेम्पो (ज्याद्वारे स्वतःचा मालवाहतूक व्यवसाय सुरू करता येईल).

निधीची रचना आणि कर्जाचे प्रकार – Transgender Bij Bhandwal Yojana

योजनेसाठी आवश्यक पात्रता आणि अटी (Transgender Bij Bhandwal Yojana Eligibility Criteria)

या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी शासनाने काही ठराविक निकष निश्चित केले आहेत, जेणेकरून गरजू आणि पात्र उमेदवारांपर्यंतच या योजनेचा लाभ पोहोचू शकेल:

1. रहिवासी पुरावा: अर्जदार व्यक्ती ही महाराष्ट्र राज्याची किमान १० वर्षे रहिवासी असणे अनिवार्य आहे.
2. वयोमर्यादा: अर्जदाराचे वय १८ ते ५० वर्षे दरम्यान असणे आवश्यक आहे.
3. ओळखपत्र: सक्षम प्राधिकरणाकडून (정부/Authorized Authority) जारी करण्यात आलेले तृतीयपंथीय ओळखपत्र (Transgender ID Card) असणे बंधनकारक आहे.
4. व्यावसायिक क्षमता: अर्जदार व्यक्ती संबंधित व्यवसाय करण्यास सक्षम असावी आणि व्यवसायाशी संबंधित आवश्यक ती कागदपत्रे सादर करणे गरजेचे आहे.
5. इतर अटी: अर्जदाराने यापूर्वी शासनाच्या इतर कोणत्याही बीज भांडवल (Seed Capital) योजनेचा लाभ घेतलेला नसावा.

आवश्यक कागदपत्रांची यादी (Transgender Bij Bhandwal Yojana Documents Required)

सक्षम प्राधिकरणाचे तृतीयपंथीय ओळखपत्र (Transgender Certificate / ID Card)

महाराष्ट्र राज्याचे अधिवास प्रमाणपत्र (Domicile Certificate – किमान १० वर्षे रहिवासी असल्याचा पुरावा)

आधार कार्ड (Aadhaar Card)

पासपोर्ट आकाराचा अद्ययावत फोटो

व्यवसाय सुरू करण्याबाबतचा प्रकल्प अहवाल किंवा संबंधित कागदपत्रे

अर्ज कुठे व कसा करावा? (Transgender Bij Bhandwal Yojana Application Process & Contact Details)

मुंबई शहर आणि उपनगरातील पात्र उमेदवारांसाठी ही योजना सहाय्यक आयुक्त समाज कल्याण, मुंबई शहर कार्यालयामार्फत राबविण्यात येत आहे. या योजनेची अधिक माहिती मिळवण्यासाठी, अर्जाचा नमुना घेण्यासाठी किंवा काही शंका असल्यास खालील पत्त्यावर किंवा संपर्क क्रमांकावर संपर्क साधता येईल:

संपर्क अधिकारी: श्री. व्यंकटी तोगरे (तालुका समन्वयक)

मोबाईल क्रमांक: ८२९१७८८७५७

कार्यालयाचा पत्ता: > सहाय्यक आयुक्त समाज कल्याण, मुंबई शहर,

प्रशासकीय इमारत भाग-१, चौथा मजला,
आर. सी. मार्ग, चेंबूर, मुंबई – ४०००७१.